Rozwiązywanie konfliktów rodzinnych przez obywateli Ukrainy

Konflikty rodzinne są złożoną i delikatną dziedziną prawa, zwłaszcza gdy obejmują transgraniczne elementy, takie jak obywatelstwo i różnice kulturowe. W Polsce, coraz większa liczba obywateli Ukrainy, z uwagi na bliskość geograficzną i różne powody migracyjne, zmaga się z problemami rodzinnymi, które wymagają rozstrzygnięcia przed polskimi sądami. Zarówno kwestie rozwodów, jak i opieki nad dziećmi, alimentów czy podziału majątku, mogą przyjmować bardziej skomplikowany charakter w przypadku obywateli obcego państwa. W artykule przyjrzymy się, jak obywatele Ukrainy korzystają z polskiego systemu sądownictwa rodzinnego, jakie przeszkody napotykają oraz jakie rozwiązania mogą być dla nich korzystne.

Kontekst prawny i migracyjny

Od 2014 roku, z powodu wojny w Donbasie, a następnie po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 roku, liczba obywateli Ukrainy przebywających w Polsce znacząco wzrosła. W związku z tym wzrosła także liczba spraw rodzinnych, które wymagają rozstrzygnięcia przed polskimi sądami. Wiele rodzin ukraińskich, które osiedliły się w Polsce, zderza się z problemami prawnymi dotyczącymi życia rodzinnego, takimi jak rozwody, prawa rodzicielskie, adopcje, a także spory majątkowe.

Polskie prawo rodzinne, które reguluje te kwestie, odnosi się do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Z perspektywy obywateli Ukrainy, ważne są również regulacje dwustronne w szczególności zaś Umowa zawarta 24 maja 1993 roku między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych i karnych.

Rozwody i separacje

W kwestii rozwodów, obywatele Ukrainy przebywający w Polsce co do zasady nie mogą wnosić o rozwiązania małżeństwa poprzez rozwód przed polskim sądem. Zgodnie z zawartą umową w sprawach o rozwód w wypadku przewidzianym w sytuacji gdy mąż i żona są obywatelami Ukrainy właściwy jest organ tej umawiającej się strony, której obywatelami są małżonkowie w chwili wszczęcia postępowania a więc organem właściwym nie będzie sąd polski.

Sytuacja wygląda zgoła odmienia w sytuacji gdy jedna z stron posiada obywatelstwo polski, zaś druga jest obywatelem Ukrainy. Zgodnie z umową zawartą pomiędzy Polską a Ukrainą jeżeli w chwili wszczęcia postępowania jeden z małżonków jest obywatelem jednej Umawiającej się Strony, drugi zaś – obywatelem drugiej Umawiającej się Strony, rozwód podlega prawu tej Umawiającej się Strony, na której terytorium mają oni miejsce zamieszkania. Jeżeli jeden z małżonków ma miejsce zamieszkania na terytorium jednej Umawiającej się Strony, a drugi na terytorium drugiej Umawiającej się Strony, właściwe jest prawo tej Umawiającej się Strony, przed której organem toczy się postępowanie.

Gdy mąż i żona są obywatelami Ukrainy właściwym sądem do rozwiązania związku małżeńskiego będzie sąd ukraiński, w przypadku zaś gdy jedna z stron posiada obywatelstwo polskie zaś druga obywatelstwo ukraińskie decyduje ich miejsce zamieszkania. Jeśli mieszkają w Polsce właściwy będzie sąd polski, jeśli mieszkają w Ukrainie właściwy będzie sąd ukraiński. Jeśli jedna z stron mieszka zaś w Polsce a druga w Ukrainie właściwy do rozwiązania małżeństwa zarówno jest sąd polski jak i ukraiński.

Sąd właściwy do orzekania w sprawie o rozwód jest również właściwy do orzekania o władzy rodzicielskiej i alimentach na rzecz małoletnich dzieci.

Opieka nad dziećmi i alimenty

Opieka nad dziećmi to kolejny obszar, w którym konflikty mogą przybierać na sile. Kwestie związane z opieką rodzicielską, miejscem zamieszkania dziecka, jak i zasądzaniem alimentów, mogą być skomplikowane, gdy jedna ze stron konfliktu (np. jeden z rodziców) przebywa w Ukrainie lub w innym państwie.

Polskie sądy, rozpatrując kwestie opieki nad dziećmi obywateli Ukrainy, muszą kierować się przede wszystkim dobrem dziecka, co jest podstawową zasadą prawa rodzinnego w Polsce. Jednakże transgraniczny charakter tych spraw często sprawia, że konieczne jest zastosowanie międzynarodowych regulacji, takich jak wspomniana Konwencja Haska. Problem uprowadzenia dziecka przez jednego z rodziców jest szczególnie istotny w takich przypadkach, a polskie sądy, rozpatrując sprawy międzynarodowe, muszą współpracować z sądami ukraińskimi oraz innymi organami międzynarodowymi.

Kwestie alimentacyjne mogą również rodzić trudności, zwłaszcza w sytuacjach, gdy jeden z rodziców pozostaje na Ukrainie, a drugi mieszka w Polsce. Polska ma jednak podpisane z Ukrainą umowy międzynarodowe dotyczące wykonywania wyroków sądowych, w tym alimentów, co ułatwia ich egzekwowanie. Polskie sądy mogą orzekać o alimentach na rzecz dzieci obywateli Ukrainy, jeśli dzieci te zamieszkują w Polsce, a rodzic zobowiązany do alimentów mieszka za granicą.

Stosunki prawne między rodzicami i dziećmi, w tym roszczenia alimentacyjne na rzecz dzieci, podlegają prawu tej strony, której obywatelem jest dziecko.

Ustalenie i zaprzeczenie pochodzenia dziecka od określonej osoby oraz uznanie dziecka podlega prawu tej strony, której obywatelem jest matka dziecka w chwili jego urodzenia. Wystarczy jednak zachowanie formy uznania dziecka przewidzianej przez prawo tej Umawiającej się Strony, na której terytorium uznanie ma być lub było dokonane.

W sprawach o alimenty czy też ustalenie i zaprzeczenie pochodzenia dziecka właściwe są organy tej strony, której obywatelem jest dziecko, jak również organy tej strony, na której terytorium dziecko ma miejsce zamieszkania.

Mediacje jako alternatywa

Ze względu na złożoność spraw rodzinnych, zarówno polskie, jak i międzynarodowe prawo rodzinne coraz częściej promuje mediacje jako formę rozwiązywania konfliktów. Mediacje mogą okazać się korzystnym rozwiązaniem dla obywateli Ukrainy, którzy chcą uniknąć długotrwałych i kosztownych procesów sądowych. W Polsce mediacja rodzinna staje się coraz bardziej popularna, a sądy zachęcają strony do podjęcia próby rozwiązania sporu poza salą sądową.

Mediacje są szczególnie efektywne w sprawach dotyczących opieki nad dziećmi, gdzie kluczowe jest osiągnięcie porozumienia między rodzicami w kwestii dalszej współpracy w interesie dziecka. Proces mediacji może być prowadzony z udziałem tłumaczy, co pozwala na skuteczną komunikację między stronami.

Wyzwania kulturowe i językowe

Obywatele Ukrainy, którzy korzystają z polskiego wymiaru sprawiedliwości, mogą napotykać wyzwania natury kulturowej i językowej. Różnice w podejściu do spraw rodzinnych oraz bariery językowe mogą prowadzić do nieporozumień i trudności w rozumieniu procedur sądowych. Ważne jest, aby osoby biorące udział w postępowaniu miały możliwość korzystania z pomocy tłumaczy oraz adwokatów, którzy rozumieją specyfikę konfliktów rodzinnych z elementem międzynarodowym.

Z drugiej strony, polskie sądy coraz częściej muszą zmierzyć się z wyzwaniami wynikającymi z wielokulturowości społeczeństwa. Dlatego też konieczne jest ciągłe doskonalenie procedur i szkoleń dla sędziów, prawników i mediatorów, aby mogli oni skutecznie rozwiązywać spory rodzinne z udziałem cudzoziemców.

Podsumowanie

Rozwiązywanie konfliktów rodzinnych przez obywateli Ukrainy przed polskimi sądami jest złożonym procesem, który wymaga znajomości zarówno polskiego, jak i międzynarodowego prawa rodzinnego. W takich sprawach kluczowe znaczenie mają mediacje, profesjonalne doradztwo prawne oraz uwzględnienie różnic kulturowych i językowych. W związku z rosnącą liczbą obywateli Ukrainy przebywających w Polsce, rośnie także znaczenie dostosowywania polskiego wymiaru sprawiedliwości do obsługi spraw rodzinnych z elementem transgranicznym.